 | 700 lat Runowa Krajeńskiego Gmina WięcborkRunowo Krajeńskie to wieś w Królestwie Polskim oraz Prezydenta Polski profesora Ignacego Mościckiego w II RP położona w gminie Więcbork. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1325r. czyli 700 lat temu kiedy należała do cystersów z Byszewa. Około 1391 roku Runowo Krajeńskie było w rękach rycerza Dobiesława Runga herbu Odrowąż.
W XV wieku należała do Dźwierszeńskich a kolejnym właścicielem od 1567 roku była rodzina Orzelskich herbu Dryja- wg drugiego źródła pod koniec XV wieku wieś nabył Mikołaj Orzelski herbu Dryja. Na przełomie XVI i XVII wieku Jan Orzelski na fundamentach starszej budowli stawia renesansowy dwór. W tym samym czasie powstaje park krajobrazowy.
W 1615 roku majątek przechodzi w ręce Działyńskich herbu Ogończyk przez małżeństwo córki Jana Orzelskiego, Izabeli za Mikołaja Działyńskiego.
W XVIII wieku właścicielem Runowa została hrabina Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka herbu Grzymała słynna Biała Dama urodzona 310 lat temu 28. 12. 1715r. na zamku Potulickich w Więcborku. Kolejnym właścicielem Runowa Krajeńskiego został jej syn Wiktor Szołdrski.
Po jego śmierci w 1839 roku majątek wszedł w posiadaniu Fryderyka von Pelet-Narbonne. Kolejnym posiadaczem majątku w Runowie Krajeńskim był kupiec żydowski Schie Jaffe z Poznania. W latach 1841-43 dobra Runowskie są już w rękach hrabiego Aleksandra Mielżyńskiego.
W 1852 roku majątek w Runowie zakupił baron Theodor von Bethmann-Hollweg. W 1870 roku ożenił się z Fredą von Arnim-Boitzenburg. Po uzyskaniu pełnoletniości majątek odziedziczył ich najstarszy syn baron Joachim Theodor von Bethmann-Hollweg. W 1900 roku ożenił się z Ilse von Arnim-Mellenau. Pod koniec 1911 roku zakupił majątek Runowo-Młyn budując tam pałacyk dla swojej matki.
Po I wojnie światowej w pałacu zamieszkał najstarszy syn Joachima Philipp z żoną Hellą. W 1928 roku pałac został przejęty przez Skarb Państwa II RP a w 1929 roku majątek został sprzedany Państwowemu Bankowi Rolnemu z powodu złej sytuacji finansowej.
Ostatnimi przedwojennymi właścicielami byli córka Wiktora Szulczewskiego Maria oraz jej mąż pułkownik WP Edward Leszczyński.
Na początku lat 30-tych XX wieku majątek został przejęty przez Skarb Państwa RP i powstał tu kompleks rezydencji Rządu i Prezydenta Polski profesora Ignacego Mościckiego w zamku w Runowie Krajeńskim oraz w pałacach w Runowie Młyn, Runowie Krajeńskim i Stebionku.
Podczas II wojny światowej majątek w Runowie został przejęty przez Skarb III Rzeszy w zamku rezydował Herman Gõring i urządzono w nim magazyn mundurowy wojsk lotniczych. W 1945 roku zamek został podpalony przez wojska radzieckie wg jednej wersji lub wycofujące się wojska niemieckie.
Od 1945 roku wadliwą decyzją Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Bydgoszczy zamek stał się trwał ruiną co blokuję jego odbudowę ! Czas tą głupawą decyzję WUOZ w Toruniu uchylić i w końcu oddać zamek w Runowie Krajeńskim.
Na mój wniosek Tomasza Romana Bracka cały kompleks czterech rezydencji Rządu i Prezydenta Polski profesora Ignacego Mościckiego w II RP w Runowie Krajeńskim i Runowie Młyn uzyskał dwa lata temu karty zabytku z opisem naukowym w WUOZ w Toruniu z potwierdzeniem tych faktów historycznych istotnych dla całej Polski w II RP.
Na miejscu obecnego zamku w XVI wieku znajdował się drewniany dwór obronny Orzelskich, który spłonął w 1589 roku. W następnych latach wybudowany został murowany zamek. Na podstawie portretu Jana Orzelskiego znajdującego się w runowskim kościele wiemy, że był to budynek w stylu renesansowym, z niewysoką wieżą, pozbawiony już cech obronnych.
W 1860 roku stary zamek został przebudowany na nowoczesną rezydencję utrzymaną w styl neorenesansu, z pewnymi elementami neogotyku. Autorem projektu był znany berliński architekt Martin Gropius.
Bryła zamku została znacznie podwyższona i wzbogacona wysoką wieżą zegarową(na fundamentach wieży z 1595 roku) zwieńczoną w najwyższej kondygnacji czterema podwieszonymi wieżyczkami oraz zamkniętą stożkowym hełmem. Wnętrza miały bogato dekorowane sufity i ściany.
Zamek był jedną z najświetniejszych siedzib szlacheckich na Pomorzu i w Wielkopolsce. Wokół założony został park krajobrazowy. Na jego obrzeżach wybudowano do stylu tyrolskiego dom ogrodnika, neogotycki budynek administracyjny i stajnię. Pięknym dokumentem z tego czasu jest litografia Aleksandra Dunckera. W 1929 roku baron Joachim von Bethmann-Hollweg zmuszony został do sprzedaży resztek wielkiego niegdyś majątku.
Następnie zamek z przyległymi pałacami w Runowie Krajeńskim i Runowie Młyn przejął Rząd RP i Kancelaria Prezydenta Polski. Obiekty te stały się rezydencją Rządu II RP i Prezydenta II RP profesora Ignacego Mościckiego, który wielokrotnie bywał w Więcborku, Runowie Krajeńskim i Runowie Młyn w II RP na spotkaniach roboczych oraz polowaniach reprezentacyjnych z udziałem Marszałka Polski Edwarda Rydza Śmigłego i Rządu II Rzeczypospolitej Polskiej.
01. 09. 1939 roku Niemcy zajęli zamek. W czasie II wojny światowej w zamku w Runowie Krajeńskim przebywał Hermana Gõring , Adolf Hitler i Heinz Guderian. W zamku w tym czasie był magazyn mundurowy wojsk lotniczych III Rzeszy.
W styczniu 1945 roku wkraczający tu żołnierze sowieccy podpalili zamek i opici alkoholem z miejscowej gorzelni zamarzli na śmierć i to są te ofiary pseudo wyzwolenia Więcborka i Runowa Krajeńskiego. Kolejne sowieckie ofiary wojenne zapiły się na śmierć spirytusem i zamarzły w i przy gorzelniach w Jastrzębcu i Sypniewie Gmina Więcbork. Zatem dziś trysnął kolejny mit w sprawie tz wyzwolenia Więcborka i okolic w 1945r.
Powstały też plany odbudowy zamku w Runowie Krajeńskim w 1958 i 1974 roku zgodnie z którymi w zamku miał powstać dom wczasowo-kolonijny dla młodzieży. Plany te nie zostały zrealizowane, a pieniądze na odbudowę zamku zdefraudowano ! Odnowiono tylko budynki w parku, i stajnię w której chciano urządzić stylową kawiarnię.
W 1997 roku AWRSP sprzedała pałac Hannie i Zenonowi Lewandowskim z Bydgoszczy. Na obrzeżu parku wybudowali luksusowy kompleks hotelowo-wypoczynkowy, nawiązując stylowo do budynku dawnej stajni, który wkomponowano jako część kompleksu.
To właśnie tu przy zamku w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork na obiektach Rządu i Prezydenta Polski profesora Ignacego Mościckiego odznaczył mnie Tomasza Romana Bracka 11 lat temu 12. 11. 2014r. Prezydent Polski Krzyżem Wolności i Solidarności.
Była to pierwsza oficjalna kilkudniowa wizyta Prezydenta Polski z Małżonką w Więcborku oraz na obiektach Prezydenta Mościckiego w Runowie Krajeńskim na moje zaproszenie po 86 latach przerwy od czasu regularnych wizyt Prezydenta RP Ignacego Mościckiego w swoich rezydencjach na zamku Runowie Krajeńskim i pałacach w Runowie Młyn i Stebionku Gmina Więcbork w okresie II RP.
Na zdjęciu zamek Prezydenta Polski profesora Ignacego Mościckiego w Runowie Krajeńskim Gmina Więcbork.
Tomasz Roman Brack |